Dünyada birçok alanda sürdürülebilirlik ve çevre dostu uygulamaları benimsemek son zamanlarda ön plana çıkmıştır. İnsanlar tarafından atmosfere verilen gazların sera etkisi yaratması sonucu oluşan küresel ısınma ve iklim değişiklikleri, artan mikroplastik oranları sürdürülebilirliğin önemini gözler önüne sermektedir. Yeşil Diş Hekimliği veya Sürdürülebilir Diş Hekimliği çevre dostu uygulamaları pratik uygulamalara adapte ederek, enerji tüketimini azaltmayı ve karbon ayak izini kontrol altına almayı hedefler. Yeşil Diş Hekimliği, nispeten yeni yayılan bir kavram olarak henüz tam olarak kendini duyurmuş değildir ama çoğu uzmana göre gelecekte büyük bir yer kaplayacaktır. Çevre dostu diş hekimliği, hastaların gereksinimlerini karşılayan ve diş hekimlerine yaptıkları uygulamaları mali olarak destekleyen, gezegeni ve toplumsal refahı korumalarına yardımcı olan bir yaklaşımdır 2. Klinik sürecinde kullanılan birçok ürün hekim fark etmeden çevreye zarar verir ve sürdürülebilirliği bozar. Bu ürünlere örnek olarak amalgamlar, x-rayler, biyomedikal atıklar ve çoğu tek kullanımlık ürün verilebilir. Özellikle amalgamlar geçtiğimiz yıl insan sağlığına olan zararları nedeniyle klinik uygulamalardan kaldırılmak üzere olsa da çevreye verdiği zarar da azımsanmamalıdır. Cıvanın çevreye salınmasının önlenmesi büyük önem taşır. Cıva çevreye karıştıktan sonra, pH, oksijen miktarı ve sıcaklıktaki değişiklikler, amalgamdaki cıvanın bakteriler tarafından kullanılmasına olanak tanıyabilir. Bu bakteriler, cıvayı daha zehirli olan 'organik metil cıvaya' dönüştürebilir ve bu da insanların tükettiği balıklardaki başlıca cıva kaynaklarından biri haline gelir.1
Amalgam Atığını Sınırlandırmak İçin:
a) Yerine geçen maddelerin kullanılması: Diş hekimlerinin, cıva içermeyen yeni diş malzemelerini kullanmaları teşvik edilmektedir ya da alternatif tedavi seçeneklerini değerlendirebilirler.
b) Amalgam atığını en aza indirme: Sadece gerekli olan kadar amalgam karıştırılmalı ve bu, amalgam kapsülleri kullanılarak yapılmalıdır. Bir restorasyondan sonra karışım artarsa, bu geri dönüştürülebilir. Artan amalgam çöpe atılmamalıdır.1
Diş hekimliğinde kullanılan çeşitli tek kullanımlık malzemeler arasında lateks eldivenler, tek kullanımlık hasta önlükleri, başlık örtüleri, şırıngalar, plastik poşetler ve plastik aspiratör uçları bulunmaktadır1. Sürdürülebilirliğin sağlanması için yapılabilecek bir diğer şey de tek kullanımlık malzemeler yerine imkan elverdiği müddetçe otoklavlanabilir malzemeler seçmektir.
Atıklarımızı azaltmanın en akılcı yolu, kullandığımız ürünlerin ömrünü uzatmaktır. Bu konuyla ilgili olarak uzmanlar, dört ‘R’yi- Re-think (Yeniden Düşün), Reduce (Azalt), Reuse (Yeniden Kullan), Recycle (Geri Dönüştür)- tanıtarak gezegenimizi iyileştirmeye yardımcı olma konusunda öncülük etmişlerdir3.
Reduce (Azaltma): Dünya üzerindeki kullandığımız kaynak miktarını azalttığımızda üretilen atık miktarını da doğrudan azaltmış oluruz 4.
Reuse (Yeniden kullanma): Bir ürünün yeniden kullanılması materyallerin kullanım ömrünü uzatır ve atık oluşumunu önler1.
Recycle (Geri dönüşüm):Geri dönüşüm ile doğal kaynakların kullanımı sınırlanır ve depolama alanlarında düzenli olarak toplanan atık miktarı da azalmış olur 5.
Rethink (Yeniden düşünmek): Diş hekimliği kliniklerinin işleyişinde mevcut uygulamaların yeşil stratejiler açısından yeniden değerlendirilmesi ve planlanması gerekmektedir 6.
Diş Hekimliği, ürettiği atık miktarı ile sürdürülebilirlikte en az diğer alanlar kadar sorumluluk alması gereken alanlardandır. Atık yöntemine dikkat edilmesi, kullanılan malzemelerin özenle seçilmesi sürdürülebilir bir yaklaşımda ilk adımdır ve tüm diş hekimleri için gereklidir.
KAYNAKÇA
1: Garla, B. K. (2012). Green dentistry; ecofriendly dentistry: beneficial for patients, beneficial for the environment. annals and essences of dentistry, 4(2), 72-74.
2: Avinash B, Avinash BS, Shivalinga BM, Jyothikiran S, Padmini MN. Going green with Eco-friendly dentistry. J Contemp Dent Pract. 2013;14:766–9
3: Marta Mazur, Artnora Ndokaj MJAM, Claudio Stameg na, Denise Corridore, Mauro Capocci, Livia Ottolenghi FG. How dentistry is impacting the environment. Sen ses Sci. 2019;2018:517-49.
4: Nasser M. Evidence summary: Can plastics used in dentistry act as an environmental pollutant? Can we avoid the use of plastics in dental practice? Br Dent J. 2012;212:89–91.
5: Berg L, Hager M. Visualizing environmental science. New Jersey: Wiley; 2007.12-15.
6: Pockrass, F., & Pockrass I. The four “Rs” of ecofriendly dentistry. Am Dent Hyg Assoc. 2008;22:18–21.
