Kemik Greftlerine Dair Genel Özellikler1:
Kemik greftlerinin temel işlevi, mekanik destek sağlamak ve kemik yenilenmesini uyarmaktır. Nihai hedef, kemik dokusunun yerini alacak şekilde yeni kemik oluşumunu sağlamaktır.
Osseointegrasyon: Greft materyalinin, arada herhangi bir fibroz doku tabakası olmadan, doğrudan kemik yüzeyiyle kimyasal bağ kurma yeteneği olarak tanımlanır.
Osteogenez: Greft materyali içinde bulunan osteoblastlar veya progenitör hücreler aracılığıyla yeni kemik oluşumunu ifade eder.
Osteokondüksiyon: Kemik greft materyalinin, konak hücrelerin büyüyebileceği biyoaktif bir iskele oluşturma yeteneğini tanımlar. Bu yapı sayesinde damarlar, osteoblastlar ve konak progenitör hücreler, birbirine bağlı osteomatriks içine göç edebilirler.
Osteoindüksiyon, konak kök hücrelerinin greft bölgesine çekilmesi ve burada yerel proteinler ile diğer faktörlerin etkisiyle bu hücrelerin osteoblastlara farklılaşmasının sağlanması sürecidir.
Bu süreci birçok büyüme faktörü etkiler; bunlar arasında trombosit kaynaklı büyüme faktörleri (PDGF), fibroblast büyüme faktörleri (FGF) ve transforme edici büyüme faktörleri (TGF) bulunur.
Kemik Grefti Çeşitleri1,2
Doğal Kökenli Kemik Grefti Çeşitleri:
- Otogreftler
- Allogreftler– örneğin demineralize kemik matriksi (DBM)
- Ksenogreft
- Fitogenik materyaller
Otogreft:
Otojen veya otolog kemik grefti, greftin uygulanacağı bireyin kendi vücudundan alınan kemiğin kullanılmasını içerir. Kemik, hayati olmayan bölgelerden elde edilebilir; örneğin, iliyak kret (leğen kemiği), mandibular simfizis (çene ucu bölgesi) ve anterior mandibular ramus (koronoid çıkıntı) gibi alanlardan kemik toplanabilir. Greftin rejeksiyon ihtimali düşüktür. Osteoindüktif, osteojenik ve osteokondüktiftir. Fazladan operasyon sahası içermesi dezavantajıdır2. Kansellöz kemik, otogreftlerde en yaygın kullanılan kemik türüdür ve yüksek osteojenik potansiyele sahip osteoblastlar ile progenitör hücreleri içerir2.
Allogreftler:
Allogreft, insan kaynaklıdır. Farkı, greftin uygulandığı kişiden değil, başka bir bireyden elde edilmesidir. Allogreft kemik, kemiklerini bağışlayan kadavralardan alınır ve ihtiyaç duyan canlı insanlarda kullanılmak üzere hazırlanır; genellikle bir kemik bankasından temin edilir.
Allogreft materyalleri üç temel formda hazırlanabilir: taze, dondurulmuş veya dondurularak kurutulmuş. Taze ve dondurulmuş allogreft materyalleri, üstün osteoindüktif özelliklere sahip olsalar da günümüzde nadiren kullanılmaktadırlar. Bunun nedeni, konakta bağışıklık tepkisi riskinin yüksek olması, raf ömrünün kısa olması ve hastalık bulaşma riskinin artmış olmasıdır1.
FDB ve DFDB Arasındaki Farklar3
Özellik | FDB (Dondurularak Kurutulmuş Kemik) | DFDB (Demineralize Dondurularak Kurutulmuş Kemik) |
Yapısal farklar | Mineralize | Demineralize |
Rezorpsiyon hızı | Hızlı | Düzenli |
Osteokondüktivite | Zayıf veya yok | Belirgin |
X-ray floroskopisi | X-ray’de görünür | X-ray’de nispeten görünmez |
Mekanik dayanım | Young modülü, taze dondurulmuş kemiğe göre %15 azalmıştır | Young modülü, taze dondurulmuş kemiğe göre %90 azalmıştır |
Klinik uygulama | Maksillofasiyal rekonstrüksiyon, periodontal kemik defektleri, kırık iyileşmesi, kemik tümörleri, spinal füzyon | Anında implant uygulamaları, maksiller sinüs lift cerrahisi, periodontal rejenerasyon |
Kısaltmalar: DFDB = demineralize dondurularak kurutulmuş kemik; FDB = dondurularak kurutulmuş kemik.
Sentetik Varyantlar:
Mineral ile organik matriks oranı insan kemiğine yakın olan, esnek hidrojel-hidroksiapatit (HA) kompozitinden oluşan yapılardır.
Ksenogreft:
Ksenogreftler, insan dışı türlerden (örneğin sığır gibi) elde edilen kemik greftleridir ve kalsifiye bir matriks olarak kullanılırlar.
Alloplastik greftler:
Alloplastik greftler, kemiğin ana mineral bileşeni olan hidroksiapatit gibi doğal olarak oluşan minerallerden veya biyoaktif camdan yapılabilir. Bazı sentetik kemik greftleri kalsiyum karbonattan yapılır; ancak bu materyal kısa sürede tamamen rezorbe olabildiği ve kemiğin kırılmasını kolaylaştırdığı için kullanımı azalmaya başlamıştır. Son olarak, trikalsiyum fosfatın hidroksiapatit ile kombinasyonu tercih edilmektedir. Bu kombinasyon hem osteokondüksiyon hem de rezorbe olabilme özelliklerini bir arada sağlayarak daha dengeli bir etki oluşturur
Fitogenik Materyal:
Fitogenik materyaller, bitki kökenli kaynaklardan elde edilen kemik yerine geçen materyallerdir. Bu gruba, Gusuibu, mercan bazlı kemik yerine geçen malzemeler ve deniz yosunları gibi bitkisel veya deniz kökenli materyaller dahildir.
Doğal Kaynaklı Kemik Grefti Türleri ve Özellikleri1
Greft Türü | Materyal Kaynağı | Mevcut Formlar | Klinik Uygulamalar | Avantajlar | Sınırlamalar |
Otogreft | Kişinin kendi kemiği (iliyak kret, mandibular simfizis vb.) | Blok, partikül, talaş | Alveoler kret onarımı, periodontal defektler, implant bölgesi augmentasyonu | Osteokondüksiyon, osteoindüksiyon ve osteogenez özelliklerini birlikte taşır; hastalık bulaşma riski yok; immünojenik değil | Donör bölge morbiditesi, sınırlı miktarda kemik elde edilebilir, ek cerrahi gerektirir |
Kortikal Allogreft | Mineralize kortikal allogreft | Taze, dondurulmuş, dondurularak kurutulmuş; blok, parça | Alveoler kret augmentasyonu, periodontal kemik defektleri, sinüs augmentasyonu | Osteokondüksiyon, osseointegrasyon, donör bölge morbiditesinden kaçınma | Hastalık bulaşma riski, immünojenisite |
Kansellöz Allogreft | Mineralize kansellöz allogreft | Taze, dondurulmuş, dondurularak kurutulmuş; parçacık, kama, peg, toz | Yarık dudak-damak onarımı | Osteokondüksiyon, osteoindüksiyon, osseointegrasyon, donör bölge morbiditesinden kaçınma | Kortikal allogreft ile aynı sınırlamalar |
Demineralize Kemik Matrisi (DBM) | İnsan kaynaklı demineralize kemik matriksi | Macun, kalıplanabilir form, blok, partikül, toz | Periodontal kemik defektleri, sinüs augmentasyonu, kemik boşluğu dolgusu | Osteokondüksiyon, osteoindüksiyon, kolay kullanım, düşük immünojenisite, donör morbiditesinden kaçınma | Düşük mekanik dayanım, osteoindüktif potansiyel doku işleme sürecinden etkilenebilir |
Dekalsifiye Edilmiş Sığır Kemiği | Sığır (bovine) | Blok, granül, partikül | Sinüs augmentasyonu, soket/kret korunumu, yatay ve dikey augmentasyon, implant çevresi defektler | İyi osteokondüksiyon, insan kemiğine benzer yapısal özellikler, düşük immünojenisite | Kırılganlık, düşük kırılma dayanımı |
Alg Bazlı Greft | Kırmızı alg | Granül | Alveoler kemik defekti dolgusu, kret yüksekliğinin korunması | Osteokondüksiyon, iyi rezorpsiyon, protein adezyonu için geniş yüzey alanı, düşük immünojenisite | İnsanlarda kullanımıyla ilgili yeterli çalışma bulunmaması |
Mercan Bazlı Greft | Deniz mercanı | Blok, granül | Sinüs augmentasyonu, periodontal kemik defektleri, alveoler kret restorasyonu | Osteokondüksiyon, iyi basınç dayanımı, hücre adezyonunda iyileşme, düşük immünojenisite | Kırılganlık, zayıf rezorpsiyon, düşük çekme dayanımı |
(B) GBR işleminde bir bariyer membranının kullanımı.
Diğer Sentetik Kaynaklı Kemik Greftleri:
Sentetik Kemik Greftleri ve Özellikleri1
Materyal Türü | Mevcut Formlar | Endikasyonlar | Avantajlar | Sınırlamalar |
Bifazik Kalsiyum Fosfat Seramikleri | Kalıplanabilir macun, granül | Alveoler, periodontal ve kistik defektlerin doldurulması, diş çekim yuvası korunumu, kret augmentasyonu, maksiller sinüs kaldırma, periapikal cerrahi | Osteokondüksiyon, osteoindüksiyon, rezorbe olabilme, biyouyumluluk, TCP veya HA’ya benzer yüksek mekanik dayanım | Basınç dayanımı kortikal kemikten daha düşüktür |
Biyoglaslar | Partiküller | Periodontal defektler, soket korunumu, kist defektleri, perforasyon ve dehisens defektleri | Osteokondüksiyon, biyouyumluluk, antimikrobiyal aktivite, gözenekli yapı, tamamen rezorbe olabilir | Kırılganlık, düşük mekanik dayanım, kırılma direnci zayıf |
Kalsiyum Fosfat Çimentolar | Enjekte edilebilir macun, kalıplanabilir macun | Kemik defekti dolgusu, kemik kırıklarının onarımı, implantoloji | Osteokondüksiyon, kendi kendine sertleşme yeteneği, şekillendirilebilirlik, biyouyumluluk | Hücre adezyon hızının düşük olması, komşu dokulara geçiş riski |
Kalsiyum Sülfatlar | Farklı boyutlarda pelletler | Cerrahi defektlerin ve enfekte defektlerin doldurulması, soket ve alveoler kemik yüksekliğinin korunması | Osteokondüksiyon, düşük maliyet, kolay bulunabilirlik, yüksek biyouyumluluk, kısa sertleşme süresi | Hızlı rezorpsiyon, bu da insan kemiğinden daha hızlı çözünmeye neden olur, inflamasyon riski |
Polimerler | Partiküller, granüller, enjektörle kullanılabilir form | Kret augmentasyonu ve korunumu, furkasyon defektleri | Osteokondüksiyon, biyouyumluluk, özelleştirilebilir yapı, düşük immünojenisite, gözenekli yapı, radyosaydamlık | Asit bozunma ürünleriyle ilgili biyouyumluluk sorunları |
Metaller | Metal/zar formu, lateral veya dikey kemik augmentasyonu için tasarlanmış formlar | Yanal, yatay veya dikey kemik augmentasyonu, estetik amaçlı papilla yüksekliğini destekleme | Osteokondüksiyon, GBR için zar bariyeri olarak işlev görür, yüksek mekanik dayanım, biyouyumluluk, korozyona direnç, hücre adezyonunu artıran gözenekli yapı | İkinci bir cerrahi gerekebilir, yumuşak dokunun irritasyonu veya zarın açığa çıkma riski |
Kompozitler | Macun, granül, blok | Kemik boşluğu dolgusu, soket korunumu | Osteokondüksiyon, osteoindüksiyon, rezorbe olabilirlik, biyouyumluluk, hücre adezyonu | İnsanlarda kullanımına dair yeterli çalışma bulunmaması, kanla temas ettiğinde çözünme riski |
Kemik Greft Kategorileri ve Özellikleri Özet4
Greft Kategorisi | Köken / Kimyasal Bileşim | Avantajlar | Dezavantajlar |
Otogreftler | Osteojenik, Osteoindüktif, Osteokondüktif, Hastalık bulaşma riski yok, İmmünojenik değil | Doğal kemik iyileşmesi, yüksek biyouyumluluk, yeni kemik oluşumunu destekleme | Donör bölge morbiditesi, sınırlı miktarda mevcut, genel anestezi ve hastanede yatış gereksinimi |
Allogreftler | Osteoindüktif, Osteokondüktif, Orta düzeyde bulunabilirlik | Kemik yenilenmesini destekler, geniş kaynak erişimi | Hastalık bulaşma riski, immünojenisite |
Ksenogreftler | Sığır, Domuz, At, Mercan, Alg | Osteokondüktif, yüksek bulunabilirlik | Hastalık bulaşma riski, immünojenisite |
Sentetik kemik materyalleri | Kalsiyum fosfat, Hidroksiapatit, Kalsiyum karbonat, Kalsiyum sülfat, Biyoaktif camlar, Polimerler | Osteokondüktif, erişilebilirlik, üretim kontrolü | Genellikle düşük mekanik dayanım ve biyolojik entegrasyon eksikliği |
Yaygın Kemik Greftlerinin Özelliklerinin Karşılaştırılması4
Özellik | İdeal Kemik Grefti | Otolog Greft | Allogreft Kemik | Alloplast | TBC | DBM | FDB | DFDB | BGs |
Osteojenik | ++ | ++ | – | – | – | – | – | + | – |
Osteokondüktivite | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ |
Osteoindüktivite | ++ | ++ | ± | – | – | ± | – | ++ | ± |
Biyouyumluluk | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ | ++ |
Mekanik Özellikler | ++ | ++ | ± | – | ± | – | ± | ± | ++ |
Rezorpsiyon | Düzenli | Düzenli | Düzenli | Yavaş | Yavaş | Düzenli | Düzenli | Düzenli | Yavaş |
Notlar: “±” işareti pozitif ve negatif arasında olup belirsizliği gösterir.
Kısaltmalar: BGs = biyoaktif camlar; DBM = demineralize kemik matriksi; DFDB = demineralize dondurulmuş kurutulmuş kemik; FDB = dondurulmuş kurutulmuş kemik; TBC = gerçek kemik seramikleri.
Kaynakça:
1: Zhao, R., Yang, R., Cooper, P. R., Khurshid, Z., Shavandi, A., & Ratnayake, J. (2021). Bone grafts and substitutes in dentistry: a review of current trends and developments. Molecules, 26(10), 3007.
2: Kumar, P., Vinitha, B., & Fathima, G. (2013). Bone grafts in dentistry. Journal of Pharmacy and Bioallied Sciences, 5(Suppl 1), S125-S127.
3: Zhang, J., Zhang, W., Yue, W., Qin, W., Zhao, Y., & Xu, G. (2025). Research Progress of Bone Grafting: A Comprehensive Review. International Journal of Nanomedicine, 4729-4757.
4: Ferraz, M. P. (2023). Bone grafts in dental medicine: an overview of autografts, allografts and synthetic materials. Materials, 16(11), 4117.
