Kompozit Seçimini Etkileyen Faktörler
Restoratif diş hekimliğinin amacı diş dokusunda çürük, travma, aşınma gibi nedenlerle oluşmuş madde kaybını, fonksiyon, fonasyon ve estetikle beraber hastaya geri kazandırmaktır.1 Bu kapsamda ideal bir restorasyon materyalinden dişin orijinal formunu koruyarak, çürük veya travma gibi nedenlerle oluşan madde kaybını restore etmesi, ideal kapanışı ve estetiği sağlaması beklenir.2
Kompozit rezin üç temel yapıdan oluşmaktadır. Bunlar; organik polimer matriks, inorganik doldurucu parçacıklar, silan coupling ajandır. Bunlara ilave olarak polimerizasyon başlatıcı sistemler de kompozitin önemli yapı taşları arasında yer alır.3
Günümüzde, bir restorasyon için uygun bir kompozit rezin seçmek pek de kolay değildir. Materyalin, yüksek kırılma dayanımına ve yüzey sertliğine sahip olması, düşük aşınma, su emilimi ve çözünürlük göstermesi, polimerizasyon büzülmesinin az olması gibi mükemmel mekanik özellikler istenmektedir. Bunun yanı sıra, iyi derecede biyouyumluluk göstermesi, postoperatif hassasiyete neden olmaması, dişin yapısal bütünlüğünü koruyarak kırılma veya çatlak oluşumunu engellemesi ve çürük önleyici özellikler taşıması da beklentiler arasında yer alır.3
Kompozitlerin Klinik Uygulamalarda Başarılarını Etkileyen Birkaç Faktöre Göz Atacak Olursak; Polimerizasyon Büzülmesini Etkileyen Faktörler:
Kompozit rezinlerin polimerizasyon sırasında hacminin %1-4, uzunluğunun %0.2-1.9 oranında azalmasına ''polimerizasyon büzülmesi'' adı verilir. Bu büzülme, diş ve kompozit rezin arasındaki bağlanma yüzeylerinde stres birikimine neden olur.4 Bu strese bağlı olarak kaviteyle restorasyon yüzeyi arasında mikro boşluklar oluşur ve zamanla marjinal adaptasyonda ciddi sorunlar meydana gelir.5 Bütün bunların sonucu olarak kompozit rezinlerde zaman içerisinde mikrosızıntı, mikroçatlak, post operatif hassasiyet, bakteri geçişi, sekonder çürük ve pulpal enflamasyon gibi problemler meydana gelebilir.5,6
Polimerizasyon büzülmesini etkileyen ve klinik başarıyı düşüren birçok faktör bulunur. Kompozit rezinlerin yapısında bulunan inorganik doldurucuların oranı arttırıldığında, rezindeki organik matriks oranı azalacağından polimerizasyon büzülme miktarı da azalacaktır.7,8 Son yıllarda kompozit rezinlerin yapısına katılan nanofil silika partikülleri, hibrid ve mikrofil kompozitlerde polimerizasyon büzülmesi ve streslerini önemli ölçüde azaltmıştır.9 Yüksek elastisite modülüne sahip kompozit rezinler, polimerizasyon sırasında daha fazla büzülme stresine sebep olmaktadır.10 Bununla birlikte yüksek elastisite modülü, restorasyonun fiziksel özelliklerinin geliştirilmesi yönünden tercih edilen bir özelliktir.11
Kavite geometrisi polimerizasyon büzülmesine etki eder. Restorasyonlarda kaviteye bağlanan yüzeylerin bağlanmayan yüzeylere oranı konfigürasyon faktörü (c faktör) olarak adlandırılmaktadır. Bağlanan yüzeylerin bağlanmayan yüzeylere oranı arttıkça büzülme stresleri de artar.12 Kavitenin tüm yönlerde küçük olması büzülme değerini azaltır. Kaide materyallerinin kullanımı, kompozit yerleştirilecek hacmi küçülteceğinden polimerizasyon büzülmesini de azaltacaktır.12 Ayrıca tabakalama (inkremental) tekniğin kullanımı polimerizasyon büzülmesini azaltacaktır.
Kompozitlerin Renklenmesi:
Bununla birlikte, rezin kompozitlerle ilişkili en önemli sorun ise kötü ağız hijyeni, sigara kullanımı, beslenme alışkanlıkları, yetersiz cila işlemleri, yüzey pürüzlülüğü ve bütünlüğünü içeren birçok faktör nedeniyle bu materyallerde gözlenen renklenmelerdir.13 Dış renklenmeler özellikle kırmızı şarap, kahve, kola ve çay gibi çeşitli renklendirici solüsyonlar ile temas ve bunların emiliminden kaynaklanır.14 Eğer kompozit su ya da diğer sıvıları emerse bu durum renklenme ile sonuçlanır.15
Biyouyumluluk:
Kompozit rezinlerin biyouyumluluğu hem tedavinin ömrü açısından hem de hekim ve hasta sağlığı açısından önemli bir faktördür. Birçok çalışmada kompozit materyallerden ağız ortamına çeşitli komponentlerin salındığı gösterilmiştir. Polimerize olmuş materyalden salınan maddeler (artık monomerler, katkı maddeleri ve parçalanma ürünleri) yumuşak dokuları irrite edebilir, bakteri çoğalmasını uyarabilir ve alerjik reaksiyonlara sebep olabilir.16 Artık monomerler mikroorganizmalar için iyi bir substrat görevi görür.16 Issa ve arkadaşları17 rezin monomerlerinin sitotoksik etkilerini inceledikleri çalışmalarında, Bis-GMA’nın toksisitesinin TEGDMA’ya göre daha fazla olduğunu, toksisitesi en az olan monomerin ise HEMA olduğunu bulmuşlardır. Rezin bazlı materyallerdeki potansiyel içeriğe dikkat etmek, seçim yaparken dikkat edilmesi gereken bir durumdur.
Bu durumların alerji kısmına değinecek olursak, araştırmacılar, hastalarda kullanılan dental restoratif materyallerin pek çoğuna karşı alerjik reaksiyon gelişebileceğini belirtmişlerdir.18,19 Dental materyaller ile ilgili meydana gelen cilt sorunları klinik olarak kontak dermatitis şeklinde karşımıza çıkmakta ve bu durumun, dental materyallerin bileşimdeki toksik, irrite edici veya allerjenik maddelerden dolayı bölgesel yangı oluşması ile ortaya çıktığı bildirilmektedir.20
Kompozit Rezin Sistemler Kullanım Amacı ve İçeriğine Göre Özelleşmiştir;
Kompozit rezin sistemlerinin inorganik doldurucu boyutuna göre incelenmesine birkaç örnek verecek olursak, makrofil kompozitlerde organik matriks, doldurucu partiküllerden daha hızlı aşınır. Bu uyumsuzluk kompozit rezinin polisajlanabilirliğini güçleştirir ve renk değişimi daha hızlı olur.3 Mikrofil kompozitlerde inorganik doldurucular, organik matriksle aynı oranda aşınmaktadır.3
Kompozit Rezinlerin Fiberle Güçlendirilmesi:
Bu Fiberler; polietilen fiberler,21 karbongrafite fiberler, ve cam fiberlerdir.22-24 Ancak cam ve polyethylene fiberler diş hekimliğinde daha sık kullanılır. Fiber varlığı çatlak ilerlemesini durdurarak kompozitin yapısını güçlendirir. Rezin matris yapı fiberi sarar ve geometrik formunu düzenler.25,26 Fiberin uzun ekseninin fibere uygulanan kuvvete dik olması daha güçlü olacağı anlamına gelir.27 Fiberle güçlendirilmiş kompozit rezinlerin endikasyonları arasında, splint uygulamaları, geniş madde kayıplı ve kanal tedavisi görmüş dişlerin restorasyonu bulunmaktadır.28 Fiberle güçlendirilmiş kompozitlerin kırılma dayanımları diğerlerine göre daha yüksek değerler göstermiştir.29-33 Kompozitin yapısında herhangi bir çatlak oluştuğunda, fiberler çatlak yüzlerini bir araya doğru çekerler ve sonuç olarak çatlağın ilerlemesi engellenmiş olur.34
İndirekt Kompozit Rezinler:
İndirekt kompozitler, direk kompozitlere nazaran daha az polimerizasyon büzülmesi gösterir, aşınma direnci daha iyidir, daha ideal kontak oluşturur ve reaksiyona girmemiş artık monomer miktarı daha azdır. Kompozit rezinlerde indirekt sistemlerin kullanımındaki esas amaç; materyalin polimerizasyon büzülmesinin önüne geçmek, diş dokusuna bağlantıyı arttırmak ve reaksiyona girmemiş artık monomer miktarını azaltarak restorasyonun mekanik özelliklerini geliştirmektir.4
Bulk Fill Kompozitler:
Pek çok bulk fill kompozit rezinde doldurucu partiküllerin boyutları büyütülerek doldurucu-matriks arayüzeyi azaltılmıştır.3 Bu sayede ışık saçılımı azaltılarak, kompozit rezinin polimerizasyonu daha iyi sağlanmaktadır.3 Bulk fill kompozit rezinlerin en büyük avantajı 4-6 mm kalınlıkta, tek tabaka (bulk) halinde yerleştirilebilmeleri ve düşük polimerizasyon büzülmesi göstermeleridir.35 Diğer avantajları ise, klinik çalışma süresinin kısalması sayesinde hekime uygulama kolaylığı sağlaması, kompozit tabakasının adaptasyonunun daha iyi sağlanarak, tabakalar arasında boşluk oluşmaması, çiğneme kuvvetlerine karşı aşınma direncinin yeterli olması, yeterli radyoopasite, iyi polisajlanabilirlik ve estetik özellikler göstermesidir.35,36
Akışkan Kompozit Rezinler:
Bu materyallerde, doldurucu partikül miktarı azaltılarak, daha akışkan bir yapı elde edilmiştir.3 Düşük viskoziteye sahip olması materyalin dar aralıklara akmasını kolaylaştırır.3 Akışkan kompozitlerin ısıl genleşme katsayıları yüksek, elastisite modülleri düşüktür.3 Kavite duvarlarına ve diş dokularına adaptasyonları geleneksel kompozit rezinlere göre daha iyidir.3 Bu materyallerde polimerizasyon büzülmesinin daha fazladır. Çiğneme kuvvetlerinin oluşturduğu basınçlara dayanıklısızdırlar ve aşınma dirençleri de düşüktür.37 Bu nedenle, akışkan kompozitlerin basınç alan I., II., ve IV. sınıf kavitelerde kullanımları çok uygun değildir.38
Antibakteriyel Kompozit Rezinler:
Antibakteriyel kompozitler elde etmenin bir yolu rezin matriksin içine klorheksidin gibi çözünebilir antimikrobiyaller ilave edilmesidir. Antibakteriyel ajan restorasyondan salınarak etkili olur. Diğeri ise antibakteriyel ajanın rezin matriks içinde sabit kalarak, bakteri üremesi ve plak birikimini engelleyici etki göstermesidir.3
Giomerler:
Son yıllarda minimal invaziv diş hekimliğine ilginin artması, adeziv özellikleri olan, flor (F) salımı yapan, mekanik ve es tetik özellikleri doğal diş dokusuna yakın olan materyaller üzerinde yoğunlaşılmasını sağlamış, cam iyonomer simanların (CİS) F salımı ve kompozit rezinlerin estetik özellikleri birleştirilerek giomerler (Glass ionomer+Polymer) geliştirilmiştir.39,40 Giomerlerin kolay uygulanma, cilalanma ve estetik özellikleri olduğu; bu materyallerin biyouyumunun geleneksel CİS, kompomer ve rezin kompozitlere oranla daha iyi olduğu belirtilmiştir.41 Giomerlerin F salımı ve yeniden yüklenebilme özelliği dolgu yüzeyinde plak birikimini azaltmaktadır. Yapılan çalışmalarda kompozitlerle karşılaştırıldığında giomerler üzerinde dental plak formasyonu ve bakteri tutulumunun daha az olduğu gösterilmiştir.42
Kaynakça:
1. Küçükeşmen HC. Porselen inley-onleyler. Turkiye Klinikleri. J Dent Sci. 2011;2:22-28.
2. el-Mowafy O. Management of extensive carious lesions in permanent molars of a child with nonmetalic bonded restorations-case report. J Can Dent Assoc. 2000; 66:302-307
3. Çelik, Ç. (2017). Güncel kompozit rezin sistemler. Turkiye Klinikleri J Restor Dent-Special Topics, 3(3), 128-137.
4. Canyurt, M. B., Oktay, E. A., & Karaoğlanoğlu, S. (2021). Diş Hekimliğinde İndirekt Kompozit Rezinler. Current Research in Dental Sciences, 34(2), 144-149.
5. Bicalho AA, Pereira RD, Zanatta RF, Franco SD, Tantbirojn D, Versluis A, et al. Incremental filling technique and composite material--part I: cuspal deformation, bond strength, and physical properties. Oper Dent. 2014;3 9:71-82.
6. Tantbirojn D, Pfeifer CS, Braga RR, Versluis A. Do low-shrink composites reduce polymerization shrinkage effects? J Dent Res. 2011; 90:596-601.
7. Aw T.C., Nicholls J.I. Polymerization shrinkage of densely filled resin composites. Oper. Dent. 26:498-504, 2001
8. Condon JR., Ferracane JL. Assessing the effect of composite formulation on polymerization stress. J. Am. Dent. Assoc. 131:497-503, 2000.
9. Uluakay, M., İnan, H., Yamanel, K., & Arhun, N. (2011). Kompozit rezinler ve polimerizasyon büzülmesi. ADO Klinik Bilimler Dergisi, 5(2), 895-902.
10. Sagaguchi RL., Ferrecance JL. Stress transfer from polymerization shrinkage of a chemical cured composite bonded to a pre-cast composite substrate. Dent. Mater. 14; 106-111:1998.
11. Unterbrink GL., Liebenberg WN. Flowable resin composites as “filled adhesives”: literature review and clinical recommendations. Quintessence Int 30; 249-257, 1999.
12. Tarle Z., Meniga A., Ristic M., Sutalo J., Pichler G. The effect of photopolimerization method on the quality of composite resin samples. J. Oral Rehabil. 25; 436-442: 1998.
13. Genç, G., & Toz, T. (2017). Rezin kompozitlerin renk stabilitesi ile ilgili bir derleme: Kompozit renklenmelerinin etyolojisi, sınıflandırılması ve tedavisi. Ege Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Dergisi, 38(2), 68-79.
14. Ertas E, Güler AU, Yücel AC, Köprülü H, Güler E. Color stability of resin composites after immersion in different drinks. Dent Mater J 2006; 25: 371-376.
15. Bagheri R, Burrow MF, Tyas M. Influence of food simulating solutions and surface finish on susceptibility to staining of aesthetic restorative materials. J Dent 2005; 33: 389-398
16. Gül, P., & Akgül, N. (2013). Kompozit Materyallerin Biyouyumluluğu Hakkında Literatür Derlemesi. Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, 23.
17. Issa Y, Watts DC, Brunton PA, Waters CM, Duxburya AJ. Resin composite monomers alter MTT and LDH activity of human gingival fibroblasts in vitro. Dent Mater 2004; 20: 12-20.
18. Schmalz G. The biocompatibilty of non-amalgam dental fiilng materials. Eur J Oral Sci, 1998a, 106: 696-706.
19. Schmalz G, Arenholt-Bindslev D. Dental filling materials: Hazards to patients and to environment? Eur J Oral Sci, 1998b; 106: 677
20. Lygre H, Hol PJ, Solheim E, Moe G. Organic leachables from polymerbased dental filling materials. Eur J Oral Sci 1999; 107: 378-83.
21. Ladizesky NH, Ho CF, Chow TW. Reinforcement of complete denture bases with continuous high performance polyethylene fibers. J Prosthet Dent Cited. 2017; 68(6): 934–939.22-24:
22.Meiers JC and Freilich MA. Conservative anterior tooth replacement using fiber-reinforced composite. Oper Dent. 2017; 25(3): 239–243.
23. Imai T, Yamagata S, Watari F, et al. Temperature-dependence of the mechanical properties of FRP orthodontic wire. Dent Mater J. 2017; 18(2): 167–165.
24. Vallittu PK. A review of fiber-reinforced denture base resins. J Prosthodont. 2017; 5(4): 270–276.
25. Butterworth C, Ellawaka AE, Shortall A. Fibre reinforced composites in restorative dentistry. Dent Update 2003; 30:300-6.
26. Van Heumen, C. C. M., Kreulen, C. M., Bronkhorst, E. M., Lesaffre, E., & Creugers, N. H. J. Fiber-reinforced dental composites in beam testing. Dental Materials. 2008; 24:1435–1443.
27. Turkaslan S, Tezvergil-Mutluay A, Bagis B, Pekka K, Vallittu PK, Lassila VJ. Effect of fiber-reinforced composites on the failure load and failure mode of composite veneers. Dent Mater. 2009; 28:530-6. 2008; 24:1435-1443.
28. Sakaguchi RL, Powers JM. Restorative materials-Composites and Polymers. Craig’s Restorative Dental Materials. 13ᵗʰ ed. Philadelphia: Mosby Elsevier; 2012. p. 161-98.
29. Choi KK, Ferracane JL, Hilton TJ, Charlton D. Properties of packable dental composites. J Esthet Dent 2000;12(4):216-26.
30. Knobloch LA, Kerby RE, Seghi R, Berlin JS, Clelland N. Fracture toughness of packable and conventional composite materials. J Prosthet Dent 2002;88(3):307-13.
31. Lassila L, Garoushi S, Vallittu PK, Sailynoja E. Mechanical properties of fiber reinforce-restorative composite with two distinguished fiber length distribution. J Mech Behav Biomed Mater 2016;60:331-8.
32. Garoushi S, Sailynoja E, Vallittu PK, Lassila L. Physical properties and depth of cure of a new short fiber reinforced composite. Dent Mater 2013;29(8):835-41.
33. Bijelic-Donova J, Garoushi S, Lassila LV, Keulemans F, Vallittu PK. Mechanical and structural characterization of discontinuous fiber-reinforced dental resin composite. J Dent 2016;52:70-8.
34. Quinn GD. Fractography of ceramics and glasses. Gaithersburg: National Institute of Standards and Technology; 2007.
35. El-Damanhoury H, Platt J. Polymerization shrinkage stress kinetics and related properties of bulk-fill resin composites. Oper Dent 2014;39(4):374-82.
36. Tetric EvoCeram Bulk Fill: The bulk composite without compromises. Scientific Documentation Schaan, Liechtenstein: Ivoclar Vivadent 2011;1-20.
37. Bayne SC, Thompson JY, Swift EJ Jr, Stamatiades P, Wilkerson M. A characterization of first-generation flowable composites. J Am Dent Assoc 1998;129(5):567-77.
38. Heymann HO, Ritter AV, Roberson TM. In: Edward JS, Ritter AV Eds. Introduction to composite restorations. Sturdevants' Art and Science of Operative Dentistry, 6ᵗʰ Ed. St.Louis, Missouri; 2013. p. 216-28.
39. Coutinho E, Cardoso MV, De Munck J, Neves AA, Van Landuyt KL, Poitevin A, Peumans M, Lamb rechts P, Van Meerbeek B. Bonding effectiveness and interfacial characterization of a nano-fil led resin-modified glass-ionomer. Dent Mater. 2009;25:1347-57.
40. Burke FM, Ray NJ, McConnell RJ. Fluoride containing restorative materials. Int Dent J. 2006;56:33-43.
41. Demir, N. (2017). Diş Hekimliğinde Yeni Bir Materyal: Giomerler. ADO Klinik Bilimler Dergisi, 8(2), 1543-1548.
42. Saku S, Kotake H, Scougall-Vilchis RJ, Ohashi S, Hotta M, Horiuchi S, Hamada K, Asaoka K, Tanaka E, Yamamato K. Antibacterial activity of composite resin with glass-ionomer filler partic les. Dent Mater J. 2010;29:193-8.
