Günümüzde yaygınlaşan dijital teknolojilerle diş hekimliğinde de birçok gelişme olmuştur. Lazerler de bu gelişmelerden biridir. Her ne kadar ilk denemeler 1960’lara dayansa da lazerlerin kullanım sıklığı ve teknolojideki gelişmeler her geçen gün artıyor. Peki geçmişe kıyasla klinik kullanımda lazerler neden geçmişe kıyasla daha sık tercih ediliyor? Bu durum lazerlerin çeşitli faydalarıyla açıklanabilir;
1. Geliştirilmiş Hasta Konforu
Azalmış post operatif rahatsızlık, kısalmış iyileşme süresi, işlem sürecinde azalmış titreşim hissiyatı ve sesi hasta konforunu arttırıyor.
2. Minimal İnvaziv Yaklaşım
Azaltılmış kanama ve ödem, sağlıklı dokuların korunmasındaki kolaylık ve tek seansta tedaviyi mümkün kılan süreçler minival invaziv yaklaşımı güçlendiriyor.
3. İyileştirilmiş Klinik Sonuçlar
Bazı türlerin doku rejenerasyonunu desteklemesi ve dokunun hızlanmış iyileşme süreci klinik sonuçları oldukça etkilemekte.
Lazer seçimi yapılırken dikkat edilmesi gereken en önemli faktör lazerin kullanım amacı. Her lazer türü her işleme uygun değildir. Dalga boyu ve dokuda absorbsiyon seviyesi tedaviyi etkiler. Lazerlerin yumuşak ve sert dokuda, endodontik tedavide, periodontal tedavilerde farklı endikasyonları vardır.
| Sert Doku Kullanım Alanları | Yumuşak Doku Kullanım Alanları |
| Çürük Teşhisi | Gingivektomi |
| Kavite Preparasonu ve Dezenfeksiyonu | Frenektomi |
| Dentin Hipersivitesinin Tedavisi | Melanin Depigmentasyonu |
| Beyazlatma Tedavileri | Gingival Hiperplazilerin Eksizyonu |
| Kök Kanal Dezenfeksiyonu | Lenfatik Drenaj Sağlama |
| TME Tedavileri | Hemostaz Sağlama |
| Periimplantitis Tedavileri | Premalign, Malign Lezyonların Cerrahisi |
| Sinüs Lifting Prosedürleri | Damar ve Sinir Cerrahisi |
| Kemik Rejenerasyonunun İndüklenmesi | Fasiyal Cerrahiler |
Tablo 1: Lazerlerin Kullanım Alanları1,2
Hangi işlem için kullanılacağına karar verdikten sonra geriye lazer türünü ve dalga boyunu seçmek kalıyor.
- ARGON LAZERLER (487-514 nm): Dişle lazer temas ettiğinde, çürük varsa koyu portakal ve kırmızı renk alır, bu da çürüğün kolay bulunmasını sağlar3. Birincisi 488 nm mavi renkli diğeri 514 nm ve mavi-yeşil renklidir2. 514 nm olan, etkili bir hemostaz sağlar. Diş beyazlatması, çürük teşhisi, yumuşak doku insizyonu gibi kullanım alanları vardır.
- ND: YAG LAZERLER (1064 nm): Pigmente dokuda yüksek düzeyde absorbe olur, hızlı bir şekilde kesim yapar, ancak daha açık renkli dokularda daha yavaştır3. Klinik olarak lazerin görünen etkisinden daha fazla doku destrüksiyonu meydana gelir. Bundan dolayı doku üzerindeki etkisinin kontrolü zordur2. Yumuşak doku cerrahisi, periodontal tedaviler, kavite ve kanalların sterilizasyonu gibi kullanım alanları vardır. Lazer enerjisinin kök kanal dezenfeksiyonunda kullanılmasıyla oldukça etkili sonuçlar alınabilir.
- HO:YAG LAZERLER (2120 nm): Sadece pigmente dokularda değil, tüm dokularda etkilidirler. Dokuya çok hızlı etki eder, yüzeysel etkiye sahiptir, anesteziye gerek duyulmaz3.
- ER:YAG LAZERLER (2940 nm): Sert dokuda ve yumuşak dokuda kullanım alanları vardır. Kemik dokusunda minimal termal hasar, hassas kesim ve hızlı kemik iyileşmesi sunar2. Er:YAG lazerlerin avantajları arasında mine ve dentinde preparasyon sonrasında temiz ve düzgün kenarlar oluşturması, işlem sırasında ağrıyı azalttığı için anesteziye ihtiyaç olmaması, kök kanallarında kullanıldığında antiseptik etkiye sahip olması, huzursuzluk ve ağrıya neden olan vibrasyon ve sese neden olmaması ve kanallardan endotoksinleri kaldırması sayılabilir3. Porselene zarar vermediği için porselen kron veya köprü restorasyonlarına yakın dokularda rahatça çalışılabilir3. Kontrendikasyonu, dişlerin belirli bir geometrik şekilde aşındırılması gereken inlay ya da kron-köprü preparasyonları gibi durumlardır3. Önemli bir sert doku lazeridir.
- KARBONDİOKSİT (CO2) LAZERLER: Yumuşak dokuda etkilidir. Son derece kontrollüdür, neredeyse hücresel tabakaları kaldırarak ve iletici uç yüzeyle temas etmeden işlem yapar3. İşlem sırasında kanama azdır. Lazer kontrolü güçtür. Termal hasarı iyi kontrol etmek gerekir. Yumuşak doku insizyonu ve aşındırması, jinjival işlemler, oral ülserlerin tedavisi, frenektomi, preprotetik cerrahi, submuköz apselerin tedavisi, sert ve yumuşak doku cerrahisi, periodontal tedavi, beyazlatma işlemlerinde kullanılır3.
Bu lazer çeşitleri dışında eksimer lazerler, helyum neon lazerler, ruby ve alexadnrite lazerler, titanyum safir lazerler, KTP lazerler de mevcuttur3. Lazerler farklı modlarda olabilir. Continuous wave modu, kesintisiz ve sabit güçte yayılım sağlar. Hızlı doku kesimi ve yumuşak dokuda güçlü hemostaz avantajlarının yanısıra ısı birikimi ve termal hasar riski vardır. Pulsed mod enerji atımları şeklindedir.
DÜŞÜK SEVİYELİ LAZER TERAPİSİ (LLLT): Soft lazer terapi ve biyostimülasyon olarak da bilinir. Diyot lazerler bu alanda kullanılır. Bu tedaviyle yara iyileşmesi hızlanır ve ağrı azaltılır3.
Lazerlerin biyostimülasyon etkisi, tersiyer dentin oluşumuna katkı sunması, antibakteriyel etkisi, hemostatik etkisi vital dokulara sağladığı çeşitli katkılardan yalnızca birkaçıdır.
Güvenlik ve Sertifikasyon
Lazer kullanımının yararlarının yanında, uygun olmayan kullanımı hasta ve hekime, yardımcı ekibe zarar verebilir. Bu nedenle satın alınacak cihazın sertifikasyonu kontrol edilmelidir. Lazer kullanımı sırasında gözleri korumak çok önemli. Tüm lazerlerin kendi dalga boylarına özel filtreleri vardır ve bu filtreler karıştırılmamalıdır. Satıcı firmanın kullanım eğitimi verip vermediği de göz önünde bulundurulabilecek bir konu.
Servis ve Yedek Parça Maliyetleri
Her teknolojik cihazda olduğu gibi, yetkili servis desteği lazerlerde de çok önemli. Garanti süresi ve kapsamı, yetkili servise ulaşılabilirlik lazer seçimini etkiler.
Özetle diş hekimleri lazer seçimi kararlarını netleştirmek için kendilerine 4 soru yöneltebilir:
- Şu anda hangi tedavileri sunuyorum veya hangi tedavilerde lazer kullanmayı planlıyorum?
Farklı tedaviler farklı lazer türleri gerektirir.
- Tedavilerimde hasta deneyimi ne kadar önemli?
Bazı tedavilerde geleneksel yöntemler tercih edilebileceği gibi, lazer kullanımı hasta deneyimini arttırır.
- Ekibimin yeni teknolojilerle konfor düzeyi nedir?
Lazer kullanımında güvenlik açısından dikkat edilmesi gerekir. Dolayısıyla tedaviyi sunan tüm ekibin lazer kullanım eğitimi alması önemlidir.
- Seçtiğim lazer sistemi ve üretici ile yeterli destek alabilecek miyim?
Garanti sistemi ve üretici firma desteği doğru ürünü seçmek ve sonrasında sorunsuz kullanmak adına önemlidir.
Kaynakça
1 PEŞKERSOY, C., & OĞUZHAN, A. (2022). Dijital Diş Hekimliğinde Dental Lazerler: Tanı ve Tedavideki Gelişmeler. Journal of Ege University School of Dentistry/Ege Üniversitesi Dis Hekimligi Fakültesi Dergisi, 43.
2: Yıldız, S., & Tümer, M. K. Oral Ve Maksillofasiyal Cerrahi Pratiğinde Kullanılan Sert Lazer Sistemleri. Journal of International Dental Sciences (Uluslararası Diş Hekimliği Bilimleri Dergisi), 5(3), 54-61.
3: ÖZCAN, A., & SEVİMAY, M. (2016). Diş Hekimliğinde Lazer. Turkiye Klinikleri Journal of Dental Sciences, 22(2).
