Diş hekimliği dar bir alanda çalışan ve detaylı çalışma gerektiren bir meslektir. Bu durumlar altında, çalışırken bir büyütmenin gerekliliği yadsınamaz bir gerçektir. Ağız içinin yeterli aydınlatılması ve büyütülmesi, operasyon sahasının netliğini arttırır ve işlemin zorluk seviyesini hekim için kolaylaştırır. Unutmamalıdır ki hekimler, görebildiğini tedavi edebilir. Günümüzde maliyet seviyesi de göz önüne alındığında doğru dental mikroskopu seçmek, satın alırken en önemli unsur sayılabilir. İnsan gözünün, birbirlerinden en az 0,2 mm uzakta olan iki ayrı varlığı çözümleme veya ayırt etme yeteneği doğuştan vardır7. Dental mikroskop, çözünürlük sınırını yaklaşık 0,006 mm'ye yükseltebilir, böylece insan gözünün çözünürlüğü dramatik şekilde artar7. Restoratif diş hekimleri, periodontistler ve endodontistler rutin olarak 0,2 mm sınırının çok ötesinde çözünürlük gerektiren prosedürleri uygularlar7. Diş hekimliğinde bir büyütme sistemi ve özellikle mikroskop kullanımı, hasta bakımının iyileştirilmesine yönelik birçok avantaj sunar.
Mikroskopların çalışma sistemine hakim olmak için birkaç terimi bilmek gerekir:
Çalışma Mesafesi: Operatörün göz düzlemi ile işlem yapılan yüzey arasındaki mesafedir. Çalışma mesafesi hesaplanmasında mikroskobun ön merceği ile çalışma sahasının arasındaki mesafe dikkate alınır. Daha uzun çalışma mesafesi, daha konforlu çalışma sunar8.
Alan Derinliği: Operatörün uygun çalışma mesafesinde görsel netliği koruyarak çalışabildiği menzildir8.
Alan Genişliği: Buna sıklıkla görüş alanı denir. Operatörün büyütme cihazı kullanarak yaptığı işlem sırasında gör düğü alanın enini ve boyunu ifade eder8.
Eğilme açısı: İşlem sırasında operatörün gözlerinin, operasyon yapılan alanla olan açısıdır. Eğilme açısı 15 derece ile 44 derece arasında değişebilir9.
Mikroskop sistemi alırken; Çalışma mesafesi, Alan derinliği, Sapma açısı, Yakınsaklık açısı, Büyültme faktörü, Işık ihtiyacı gibi hususlara dikkat edilmelidir .3,4, 13
Büyütme ve Diş Hekimliğindeki Yeri
Klinisyen mikroskop kullanımı ile görüntünün netliği (ayrıntı) ve teşhis kolaylığı açısından gelişmiş bir görüşe sahip olur, çünkü görüntü daha büyüktür, gelişmiştir ve bu nedenle görmek daha kolaydır6. Bu durum, hekimin göz yorgunluğunu azaltır ve dolayısıyla göz yorulması, zorlanması en aza indirilmiş olur6. Ayrıca, gözlerin önü mikroskop ile kapalı olduğu için, cerrahi işlemler sırasında oluşabilecek havadaki yabancı cisimlerden ve aerosollerden korunmuş olur6. Büyütmenin klinisyene hem tanı hem de operasyonel müdahalelerde daha hassas çalışmalar11 yapabilme imkânı sunduğuna dair kanıtlar vardır6.
Koruyucu diş hekimliğinde ise, günümüzdeki hedef olan sağlıklı diş dokusunun mümkün olduğunca fazla korunması, ancak büyütme (magnifikasyon) kullanılarak gerçekleştirilebilir12. Prizmatik mercek sistemleri ise tüm büyütme oranlarında kullanılabilir 10.
Dental Mikroskop ve Ergonomi:
Dental mikroskoplar, kas ve iskelet sistemi rahatsızlıkları açısından tehlikede olan Diş Hekimleri için koruyucu bir özellik taşır. Diş hekimleri, lokalize ve dar bir alanda çalışmaları, tekrar edici ve güç sarf ettirici hareketlerde bulunmaları, kas iskelet sisteminde mekanik stres oluşturan teknik aletler kullanmaları ve sürekli belli bir pozisyonda durmaları nedeniyle ağrı açısından risk altındaki meslek çalışanları arasındadır1. Kas iskelet rahatsızlıkları omuzlarda, boyunda, sırt ve bel bölgesinde, el, bilek ve dirseklerde ağrıyla ortaya çıkmaktadır2. Diş hekimliğinde operasyon mikroskobu ve magnifikasyon gözlükleri daha net görüntü elde etmek amacıyla kullanılmaktadır1. Bu tip büyütme sistemlerinin kullanımıyla düzgün bel-boyun postürü sağlanabilmektedir ve bel ağrısı oluşma olasılığı azaltılabilmektedir.3,4,5 Mikroskoplar ergonomiye özel tasarımları ile klinisyeni daha rahat ve ergonomik bir pozisyonda oturmaya zorlar; aksi takdirde görüntü netliğini kaybeder6.
Dental Operasyon Mikroskobu Seçilirken Dikkat Edilebilecekler
Teknik özellikler
Mikroskoplar büyütme oranı değiştirici, binoküler tüpler, ışık kaynağı ve göz parçası gibi ekipmanlardan oluşabilir. Operatörün maksimum konforunu sağlamak için, boyun ve sırt zorlanmasını en aza indirmek amacıyla genellikle eğilebilir dürbünler (binokülerler) sunulur6. Bazı mikroskoplarda, kullanımı sırasında mikroskobun konumunun ayarlanmasını kolaylaştıran motorlu bir konumlandırma mekanizması bulunur; böylece operatör, mikroskobun konumunu ayarlamak için ağız dışına çıkmak zorunda kalmaz6.
Satın Alım Amacı
Diş Hekimliğinin farklı bölümleri farklı ihtiyaçlar gerektirir. Büyütme miktarı da bu farklı ihtiyaçlara dahildir. Cerrahi mikroskoplarda; Daha net ve büyütülmüş bir görüntü, eksizyonel işlemlerde, sinir cerrahisinde, yumuşak doku greftlemesi gibi işlemlerde fayda sağlamaktadır14. x16’dan daha büyük, x32 veya x40 büyütmeye sahip mikroskoplar genellikle tanı amacıyla kullanılmaktadır14. Büyütmedeki değişikliklerin işlem sırasında yapılabilmesi büyük bir avantajdır. Mikroskoplar endodontide, kırık alet çıkarılması, retrograd dolgu yapılması, kalsifiye kanalların açılması ve pulpa odası kanallarının bulunması gibi işlemlerde kullanılmaktadır15. Uygun teknikle mikroskop kullanımı, endodontistin, kanalların karmaşık yapısını tespit etmesine ve bu yapının üste sinden gelmesine, güvenli bir şekilde yardımcı olur14. Periodontoloji, restoratif diş hekimliği gibi bölümler de farklı büyütme oranlarında da olsa yapılan işlemin kusursuzluğu için mikroskoplardan yararlanır.
Işık Kaynağı
İşlem sahasının uygun bir şekilde aydınlatılması hekimin görüş seviyesini iyileştirir. Doğru açıda yerleştirilmiş bir ışık kaynağı, klinisyenin hiçbir zaman gölgede çalışmamasını sağlar; böylece optimum hareket özgürlüğüne ve bununla birlikte doğru çalışma duruşuna ve pozisyonuna sahip olur6. İyi bir aydınlatma, özellikle son derece detaylı işler yapılırken büyük önem taşır6 . Mikroskoplarda iyi bir aydınlatma, gölgesiz bir ışık sağlayan eş eksenli (koaksiyel) bir ışık kaynağı ile sağlanır 6. Günümüzde sıklıkla kullanılan xenon ışık kaynakları, ‘gün ışığı’na eşdeğer bir aydınlatma sağlar 6. Operasyon mikroskobu kuvvetli aydınlatma gücünün yanı sıra farklı filtre özellikleri ile de hekime kolaylık sağlar13. Operasyon alanında güçlü bir aydınlatmanın olası dezavantajlarını mikroskopta mevcut farklı renkli filtreler giderebilmektedir13. Yeşil renkli filtreler cerrahi işlemlerde kanın kırmızı renginin sebep olduğu yansımanın getireceği karmaşayı engellemek için kullanılırken, sarı ya da Portakal renkli filtreler, rezin materyallerin prematüre polimerizasyonunu engellemek için kullanılır13
Monte Ediliş Şekli
Mikroskoplar hekimin kullanım rahatlığındaki tercihine göre farklı şekillerde monte edilebilir. Birçok mikroskop, duvara montaj, tavana montaj veya hareketli bir stant üzerine yerleştirme seçenekleriyle sunulmaktadır6.Hareketli stant, mikroskobun taşınabilir olmasını sağlar ve bu da mikroskobun muayenehane veya klinikte birden fazla odada kullanılabilmesi avantajını sunar6. Tavana montajlı mikroskoplar ise tavanın üzerinde fazla hareketli bir ortam olması halinde titreşime maruz kalabileceği için tedavi kalitesini etkileyen bir durum oluşturacaktır ve bu değerlendirilmesi gereken bir faktördür.
Dijital Kamera
Mikroskopla birlikte kullanılmak üzere iyi kalitede bir dijital kamera kullanılması şiddetle tavsiye edilir6. Bu dijital kameralar görüntünün bir ekrana yansıtılması ile hekimin ve asistanın hatta hastanın da tedaviyi takip etmesini kolaylaştırır. Bu görüntüler ilerleyen zamanlarda hasta eğitimi için kullanılabilir. Mikroskopların içerdiği dijital kameralar görüntü aktarımını sağlar.
Öneriler
Yakın ve uzak nesneler arasında sürekli odaklanmaktan kaynaklanan göz yorgunluğunu önlemek için, operatör yalnızca mikroskobun göz merceklerine bakmalıdır6. Diş hekimi asistanının, aletleri operatörün eline ve ardından hastanın ağzına, dolayısıyla görüş alanına yönlendirmedeki yardımı son derece değerlidir6. Klinisyenler dental operasyon mikroskobunu ilk kullanmaya başladıklarında, çalışma hızlarının daha yavaş olacağını göreceklerdir16. Daha ince motor kontrolü ve yeni çalışma yöntemleri geliştirmeleri gerektiğinden, bir öğrenme eğrisi söz konusudur17.
Operasyon mikroskobu kullanımı sırasında aşağıdaki sıra takip edilmelidir18:
• Tedaviyi gerçekleştirecek hekimin pozisyonlanması
• Hastanın kabaca pozisyonlandırılması
• Mikroskobun pozisyonlandırılması ve odaklama ayarının yapılması
• Göz bebekleri arası mesafenin ayarlanması
• Hastanın hassas olarak uygun pozisyonlandırılması
• Parfokal (Büyütme yapıldığında objenin aynı odakta kalması, odak noktasının korunması) ayarının yapılması
• Hassas odak ayarının yapılması
• Asistanın mikroskobunun ayarlanması (mevcut ise)
Mikroskop seçimi maliyeti de göz önüne alındığında hekimler için zorlayıcı bir karar olabilmektedir. Mercek kalitesi, büyütme miktarı, ışık kaynağı ve monte ediliş şekli, dijital kamera içermesi ve kullanılır olması bu seçimi etkileyen en önemli faktörlerdendir. Bu faktörler ile seçim yapıldığında uygun mikroskobu bulmak zor olmayacaktır. Dental operasyon mikroskobu seçerken teknik destek ve garanti süresi de dikkat edilmesi gereken koşullardandır.
KAYNAKÇA
1: Tokar, E., Karacaer, Ö., & Pehlivan, N. (2014). Diş hekimliğinde ergonomi. Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, 24(Supplement 8), 117-124.
2: Garbin AJ, Garbin CA, Moimaz SA, Baldan RC, Zina LG. Dental Practice and Musculoskeletal Disorders Association: a Look at The Evidence. Arch Environ Occup Health 2011;66:26-33.
3: Gupta S. Ergonomic Applications to Dental Practice. Indian J Dent Res 2011;22:816-22.
4: Valachi B, Valachi K. Preventing Musculoskeletal Disorders in Clinical Dentistry. J Am Dent Assoc 2003;134(12):1604-12.
5: Chang BJ. Ergonomic Benefits of Surgical Telescope Systems: Selection Guidelines. J Calif Dent Assoc 2002;30:161-9.
6: Bonsor, S. J. (2014). The use of the operating microscope in general dental practice part 1: magnification in general. Dental Update, 41(10), 912-919.
7: Vineet, R. V. (2016). Dental operating microscope: the third dimension in dentistry. Adv. Dent. Oral Health, 1(3), 555562.
8: Mallikarjun SA, Devi PR, Naik AR, Tiwari S. Magnification in den tal practice: How useful is it? J Health Research Rev 2015;2:39-44
9: Prabhati G. Periodontal microsurgery: A review. J Dent Med Scis 2014;13:12-7
10: JamesT, GilmourAS. Magnifying loupes in modern dental prac tice: an update. Dent Update 37: 633-636, 2010.
11: Van Gogswaardt DC. Dental treatment methods using the loupe. ZWR 1990; 99(8): 614−617.
12: Perrin P, Jacky D, Hotz P. The operating microscope in dental practice: minimally invasive restorations. Schweiz Monatsschr Zahnmed 2002; 112(7): 722−732
13: Uzun, Ö., & Yalpı, F. Endodontide büyütme ve aydınlatma. Gazi Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, 29(1), 51-61.
14: Karaca, İ. R., & Gündoğdu, M. (2018). Diş hekimiğinde kullanılan büyütme sistemleri: derleme. Ortadoğu Tıp Dergisi, 10(3), 374-380.
15: Mines P, Loushine RJ, West LA. Use of the microscope in endo dontics. A report based on a questionnaire. Journal of Endodontics 1999;25:755-8
16: Bonsor, S. J. (2015). The use of the operating microscope in general dental practice part 2: if you can see it, you can treat it!. Dental Update, 42(1), 60-66.
17: Bowers DJ, Glickman GN, Solomon ES, He J. Magnification’s effect on endodontic fine motor skills. J Endod 2010; 36(7): 1135−1138
18: CarrGB,MurgelCA.Theuseoftheoperating microscope in en dodontics. Dent Clin North Am 54: 191-214, 2010.
