Modern endodonti, endodontik alan içerisindeki bakteriyel yükü azaltmayı veya tamamen ortadan kaldırmayı amaçlar [1]. Ayrıca, uygun bir giriş kavitesi, ardından enfekte dentinin mekanik olarak uzaklaştırılması için bir şekillendirme aşamasını içeren öngörülebilir ve standartlaştırılmış bir protokolün uygulanması esastır [2]. Bu protokol, aktif irrigasyon solüsyonları kullanılarak kanal içi kompleks anatomisinin üç boyutlu temizliği ile devam eder [3]. Yeterli bir temizlik ve şekillendirme başarılı bir endodontik tedavi için olmazsa olmazdır. Kök kanalının orijinal şeklini korumak ve apikal forameni yerinden kaydırmamak esastır [4]. Özellikle eğimli kök kanallarında, kök kanal anatomisinin orijinal şeklini korumak daha zordur [5]. Ni-Ti, 'şekil hafızalı alaşım' olarak adlandırılan bir materyaldir ve iki farklı kristal formda bulunur: östenit ve martensit. Östenitik faz, sabit bir sıcaklıkta gerilme uygulandığında martensitik faza dönüşür ve bu formdayken yalnızca hafif bir kuvvet bükülme için yeterlidir. Gerilmelerin serbest bırakılmasının ardından metal tekrar östenitik faza döner ve alet orijinal şekline geri kazanır [6]. Her endodontik eğe, etkinlik ve dayanıklılık arasında bir dengeyi koruyacak şekilde tasarlanmalıdır [7].
1. Kanal Anatomisine Uygunluk
Ni-Ti döner eğeler, süperelastik yapıları sayesinde daha yüksek esneklikleriyle paslanmaz çelik aletlere kıyasla eğimli kök kanallarında daha belirgin klinik avantajlar sunar [8]. Çok eğimli ve çalışılması zor kanallar, daha esnek bir eğe seçimini gerektirir. Ni-Ti'nin bu fonksiyonel özelliği, son derece konservatif şekillendirmelerin yapılmasını, daha az gereksiz doku kaldırılması ve dolayısıyla dişin orijinal anatomisine daha fazla saygı gösterilmesini mümkün kılmıştır [9].
2.Eğelerin Geometrik ve Teknik Özellikleri
Son yıllarda endodontik aletler, tasarımlarında, yüzey işlemlerinde ve ısıl işlemlerinde değişikliklere yol açan bir dizi yenilik geçirmiştir [10]. Birbirinden farklı fazlara, geometrik özelliklere sahip ve farklı işlemlerden geçmiş eğeler, klinikte eğe seçimini önemli ölçüde etkiler. Ni-Ti aletlerinin konikliğinin artırılması, yeterli preparasyon çaplarının elde edilmesini mümkün kılarak aletin kontaminasyon oluşturan dokuları mekanik olarak uzaklaştırma yeteneğini artırır ve irrigasyon solüsyonlarının kimyasal etkilerini gösterebileceği alanı genişletir [11]. Daha büyük bir enstrüman kullanmak apikal transportasyonu ve kanal düzleşmesini arttırmıştır [5]. Ni-Ti alaşımlarda farklı fazlardan bahsetmek mümkündür. Östenitik yapı daha kararlıdır ve alaşımın genellikle kullanıldığı fazdır. Öte yandan, martensitik yapı daha biçimlendirilebilir ancak daha kararsızdır ve alaşımın benzersiz özelliklerini sergilemesine olanak tanıyan fazdır [12]. Isıl işlemler, Ni- Ti alaşımlarının geçiş fazlarını etkileyerek torsiyonel ve döngüsel yorulma dayanımını artırmayı ve böylece stabil bir martensitik faz elde etmeyi amaçlar [13]. Martensitik faz daha esnek özellik gösteren fazdır.
a. Yeni Nesil Eğeler ve Teknolojiler
İlk üretilen eğelerden günümüze dek piyasada kullanılan NiTi kanal eğeleri, fonksiyon ve tasarım özelliklerine göre çeşitli teknolojiler kullanılarak iyileştirilmiştir. Son yıllarda metalürjik üretim aşamasında; yüzey bitirme teknikleri ve termomekanik işlemler ile NiTi endodontik aletlerin mekanik özelliklerini iyileştirmek ve dayanıklılıklarını arttırmak için çalışılmaktadır. NiTi alaşımlarda kullanılan iyileştirme teknikleri gelişim süreci; Elektropolishing, M-wire, R-faz, Controlled Memory, M wire, Blue wire-Gold wire, Elektriksel Discharge Machining ve Max wire olarak sıralanabilir [17]. Bu teknolojilerin birkaçına göz atacak olursak:
Elektropolishing:
Elektropolishing; çapak, çizik ve ısıdan etkilenen bölgeleri temizler, yeni ve pürüzsüz bir yüzey oluşturur [17].
M Wire:
M-wire NiTi, metalin işlenmeden önce çeşitli sıcaklıklarda ısıl işlemlere tabi tutulması ile elde edilir. Yapılan ısıl işlem sonucu alaşım süperelastik yapısını korurken, martensit ve R fazlarını da içerir [18].
Controlled Memory Wire:
2010 yılında tanıtılan Controlled Memory (CM) Wire ise NiTi alaşımın özel termomekanik işlemler sonrası şekil hafızasının kontrol edilerek eğelerin aşırı esnek olmasını sağlayan bir yöntemdir [19].
Max Wire:
Max wire NiTi eğe sistemleri, oda sıcaklığında martensit fazda ve nispeten düz iken kanal içi sıcaklığa maruz kaldıklarında austenit faza geçer ve kanal içerisinde kıvrımlı bir yapı sergileyerek kök kanal duvarlarının tamamına temas eder [17].
Blue Wire-Gold Wire:
Tekrarlayan ısıtılıp soğutulma işlemleri sonucunda alet yüzeyinde titanyum oksit tabakası oluşturulmuştur. Bu oksit tabaka, Blue wire aletlerde 60–80 nm iken, Gold wire aletlerde 100–140 nm’dir. Aletin rengini, yüzeydeki titanyum oksit tabakasının kalınlığı belirlemektedir [20].Tüm Gold wire ve Blue wire ısıl işlem görmüş eğeler, martensit yapılarından ötürü geleneksel NiTi eğeler ve M-wire eğelere kıyasla gelişmiş esneklik ve yorgunluk direnci göstermektedir [21,22]. Gold wire ve Blue wire NiTi sistemlerinin tümü, fazla eğime sahip kök kanallarında bile merkezi bir preparasyon yapılmasına olanak tanımaktadır [23-26]..Bu sistemlerin yüksek lateral kesme etkinliğine sahip olması, aletlerin nispeten daha sert yüzey tabakası ile açıklanabilir [21].Birçok çalışmada, Blue wire ve Gold wire teknolojisine sahip kanal eğelerinin geleneksel NiTi eğeler ve M-wire teknolojisine sahip kanal eğelerinden daha esnek oldukları ve daha yüksek döngüsel yorgunluk direnci gösterdikleri bildirilmiştir [23,27,28].
Resiprokal Hareket:
Resiprokal hareket ile kullanılan eğenin devamlı rotasyon hareketiyle kullanılan eğeye göre döngüsel yorgunluğa karşı direncinin daha iyi olduğu ve dolayısıyla kullanım ömrünün arttığı ifade edilmiştir [29,30]. Resiprokal hareket ile eğe saat yönünün tersine 150 derecelik, saat yönünde 30 derecelik bir rotasyon hareketi yapar. Saat yönünün tersine 150 derecelik hareket ile eğe, kanal duvarına sıkışır ve dentin duvarını kesme sırasında saat yönündeki 30 derecelik hareket eğenin serbestleşmesine ve kök kanalından uzaklaşmasına yardımcı olur.Bu hareket vidalama etkisini ve kanal aletinin kırılma olasılığını düşük seviyeye indirir [31]. Araştırıcılar, genişletme işlemi sonrasında Reciproc eğelerin kökün daha az zayıflamasına neden olacağını bildirmişlerdir [32]. Çalışmalar, resiprokal hareketin, eğelerin esnediği bölgede daha düşük çekme ve baskı gerginliği yarattığı, bundan dolayı geleneksel döner harekete kıyasla daha fazla yorulma direnci sağladığını göstermiştir [33,34]. Eğelerin dentine sıkışması durumunda, dönme açıları eğenin kırılma riski olan derecenin altında hesaplanarak güvenli bir teknik oluşturulmaktadır [36]. Bu konuya dair başka bir incelemede ise, resiprokal sistemin, rotary sisteme kıyasla artan antibakteriyel etkinlik sağladığını gösteren somut bir kanıt sunmamaktadır [35].
3. Eğelerin Kırılma İhtimali ve Dayanıklılık
Döner eğelerin kırılması, döngüsel yorulma ve torsiyon nedeniyle meydana gelir. Bir eğenin döngüsel yorulması, sürekli tekrar eden sıkışma ve ardından gerilme döngülerine maruz kalması sonucu yapısının aşılması ve nihayetinde kırılmasıyla gerçekleşir [1]. Yani "Döngüsel yorulma" terimi, eğimli bir kanalda sürekli dönme sonrasında Ni-Ti aletlerinin kırılmasını tanımlamak için kullanılmaktadır [7]. Martensitik fazdaki günümüz eğeleri esnek özellik gösterir. Geleneksel Ni-Ti döner eğelere kıyasla daha esnek olmalarına rağmen, özellikle karmaşık anatomilerde büyük çap ve koniklikte kullanıldıklarında yine de kırılmalara maruz kalabilirler [1]. Ayrıca irrigasyon sırasında kullanılan sodyum hipoklorit ve EDTA eğelerde yıpranma meydana getirir, ancak endodontik tedavide irrigasyonun yapılmaması düşünülemez. Sterilizasyon aşamasında otoklavlama, eğelerde yıpranma meydana getirir. Mwire, CMwire ve EDM alaşımlarından yapılanlar gibi yeni nesil aletler, sterilizasyon sonrasında eski nesil aletlere göre daha güvenilirdir [14]. Özetle, beş otoklavlama döngüsünden sonra kesme kapasitesi önemli ölçüde azalır [15].Hekimlerin çoğu Ni-Ti eğelerin belirti vermeden aniden kırıldığı görüşündedir. Ancak endodontik tedavi öncesinde eğelerin bir magnifikasyon kaynağı kullanılarak incelenmesi, gözle görülebilir deformasyonlar içeren eğelerin fark edilmesi konusunda yardımcı olabilir.
4. İrrigasyon ile Uyum
Bir enstrümandaki debris birikimi için alan ne kadar büyükse, bu kısmın çapı o kadar küçük olur ve bu da enstrümanın esnekliğini ve kanaldan debrisi ve dentin parçacıklarını taşıma verimliliğini artırır [16]. Bu durum kök kanal sisteminin irrigasyon madde ile etkileşimini arttıracaktır.
Eğe Seçimi
Vakaya uygun eğe seçimi yapılması tedavi başarısını arttıran bir faktördür. Vakaya uygun eğe seçiminde en önemli koşullardan biri de dişin anatomisidir. Eğelerin geometrik özellikleri, kırılma dirençleri ve irrigasyon üzerine etkisi optimal eğe seçimini etkiler. Optimal eğe sistemini tercih ederken yeni nesil Blue wire ve Gold wire eğe sistemlerinin gelişmiş esneklik, kesme etkinliği ve torsiyonel direnç gibi üstün özelliklerini göz önünde bulundurmak klinik başarıya olumlu katkılar sunabilir [1].
REFERANSLAR:
1. Martina, S., Pisano, M., Amato, A., Abdellatif, D., C Iandolo, A. (2021). Modern rotary files in minimally invasive endodontics: A case report. Frontiers in Bioscience-Elite, 13(2), 299-304.
2. Burns, L.E.; Kim, J.; Wu, Y.; Alzwaideh, R.; McGowan, R.; Sigurdsson, A. Outcomes of primary root canal therapy: An updated systematic review of longitudinal clinical studies published between 2003 and 2020. Int. Endod. J. 2022, 55, 714–731. [CrossRef] [PubMed] [PubMed Central]
3. Pantaleo, G.; Amato, A.; Iandolo, A.; Abdellatif, D.; Di Spirito, F.; Caggiano, M.; Pisano, M.;Blasi, A.; Fornara, R.; Amato, M. Two-Year Healing Success Rates after Endodontic Treatment Using 3D Cleaning Technique: A Prospective Multicenter Clinical Study. J.
Clin. Med. 2022, 11, 6213. [CrossRef] [PubMed] [PubMed Central]
4. Alrahabi, M., Comparative study of root-canal shaping with stainless steel and rotary NiTi files performed by preclinical dental students. Technol Health Care 2015; 23: 257- 65.
5. Türkyılmaz, A., Erdoğan, D., Dinçer, G. A., C Erdemir, A. (2022). Comparison of Apical Transportation and Canal Straightening Between Protaper Next, Hyflex, Reciproc and Reciproc Blue Instruments. Selcuk Dental Journal, 9(2), 402-408.
6. Card S., Sigurdsson A., Ørstavik D., Trope M., (2002), The effectiveness of increased apical enlargement in reducing intracanal bacteria, Journal of Endodontics, 28, 779-783
7. Stefanescu, T., Antoniac, I. V., Popovici, R. A., Galuscan, A., C Tirca, T. (2016). Ni-Ti ROTARY INSTRUMENT FRACTURE ANALYSIS AFTER CLINICAL USE. STRUCTURE CHANGES IN USED INSTRUMENTS. Environmental Engineering C Management Journal (EEMJ), 15
8. K. Otsuka, X. Ren, Prog. Mater. Sci. 50 (2005) 511.
9. Z. Sanghvi, K. Mistry, The Journal of Ahmedabad Dental College and Hospital 2 (2011) 6.
10. Gavini, G.; Santos, M.D.; Caldeira, C.L.; Machado, M.E.L.; Freire, L.G.; Iglecias, E.F.; Peters, O.A.; Candeiro, G.T.M. Nickel-titanium instruments in endodontics: A concise review of the state of the art. Braz. Oral Res. 2018, 32 (Suppl. S1), e67. [CrossRef] [PubMed]11. Elayouti, A.; Chu, A.L.; Kimionis, I.; Klein, C.; Weiger, R.; Löst, C. Efficacy of rotary instruments with greater taper in preparing oval root canals. Int. Endod. J. 2008, 41, 1088–1092. [CrossRef] [PubMed]
12. Thompson, S.A. An overview of nickel-titanium alloys used in dentistry. Int. Endod. J. 2000, 33, 297–310. [CrossRef] [PubMed]
13. McCormick, P.; Liu, Y. Thermodynamic analysis of martensitic transformation in NiTi- II. Effect of the transformation cycle. Acta Metall. Mater. 1994, 42, 2407–2413. [CrossRef]
14. Dioguardi, M.; Arena, C.; Sovereto, D.; Aiuto, R.; Laino, L.; Illuzzi, G.; Laneve, E.; Raddato, B.; Caponio, V.C.A.; Dioguardi, A.; et al. Influence of sterilization procedures on the physical and mechanical properties of rotating endodontic instruments: A systematic review and network meta-analysis. Front. Biosci. 2021, 26, 1697–1713. [CrossRef] [PubMed]
15.Dioguardi, M.; Sovereto, D.; Aiuto, R.; Laino, L.; Illuzzi, G.; Laneve, E.; Raddato, B.; Caponio, V.C.A.; Dioguardi, A.; Zhurakivska, K.; et al. Effects of Hot Sterilization on Torsional Properties of Endodontic Instruments: Systematic Review with Meta-Analysis. Materials
2019, 12, 2190. [CrossRef] [PubMed] [PubMed Central]
16. Shuping G.B., Ørstavik D., Sigurdsson A., Trope M., (2000), Reduction of intracanal bacteria using nickel titanium rotary instrumentation and various medications, Journal of Endodontics, 26, 751-755.
17. Türkyılmaz, A., C Çetin, E. M. Endodontide Blue-wire ve Gold-wire Teknolojisi ile Üretilen Yeni Nesil Nikel Titanyum Eğeler. Necmettin Erbakan Üniversitesi Diş Hekimliği Dergisi, 4(1), 30-37.
18. Gavini G, Santos M, Caldeira C, Machado M, Freire LG, Iglecias EF, Peters OA, Candeiro GT. Nickel–titanium instruments in endodontics: a concise review of the state of the art. Braz Oral Res. 2018;32:12-22.
19. Haapasalo M, ShenY. Evolution of nickel–titanium instruments: from past to future. Endod Topics. 2013;29:3–17.
20. Bojorque B, Marloth RT, Es-Said OS. Formation of a crater in the workpiece on an electrical discharge machine. Eng Fail Anal. 2002;9:93–7.
21. Gao Y, Gutmann JL, Wilkinson K, Maxwell R, Ammon D. Evaluation of the impact of raw materials on the fatigue and mechanical properties of ProFile Vortex rotary instruments. J Endod. 2012;38:398–401.
22. Adıgüzel, M., & Capar, I. D. (2017). Comparison of cyclic fatigue resistance of WaveOne and WaveOne Gold small, primary, and large instruments. Journal of endodontics, 43(4), 623-627.
23. Elnaghy AM, Elsaka SE. Shaping ability of ProTaper Gold and ProTaper Universal files by using cone-beam computed tomography. Ind J Dent Res. 2016;27:37 24. Silva EJNL, Muniz BL, Pires F, Belladonna FP, Neves AA, Souza EM, De-Deus G. Comparison of canal transportation in simulated curved canals pre pared with ProTaper Universal and ProTaper Gold systems. Restor Dent Endod. 2016;41:1–5.
25. Duque JA, Vıvan RR, Cavenago BC, Amoroso-Sılva PA, Berbardes RA, de Vasconcelos BC, Duarte MAH. Influence of NiTi alloy on the root canal shaping capabilities of the ProTaper Universal and ProTaper Gold rotary instrument systems. J
Appl Oral Sci. 2017;25:27–33.
26. Pinheiro SR, Alcalde MP, Vivacqua Gomes N, Bramente CM, Vivan RR, Duarte MAH, Vasconcelos BC. Evaluation of apical transportation and centring ability of five thermally treated NiTi rotary systems. Int Endod J. 2018;51:705–13.
27. De-Deus G, Silva EJNL, Vieira VTL, Belladonna FGB, Elias CN, Plotino G, Grande NM. Blue thermomechani cal treatment optimizes fatigue resistance and flexi bility of the Reciproc files. J Endod 2017;43:462–6.
28. Keskin C, Inan U, Demiral M, Keleş A. Cyclic fati gue resistance of Reciproc Blue, Reciproc, and Wa veOne Gold reciprocating instruments. J Endod. 2017;43:1360–3.
29. De‐Deus, G., Moreira, E. J. L., Lopes, H. P., & Elias, C. N. (2010). Extended cyclic fatiguelife of F2 ProTaper instruments used in reciprocating movement. International endodontic journal, 43(12), 1063-1068.
30. You SY, Bae KS, Baek SH, Kum KY, Shon WJ, Lee WC. Lifespan of one nickel-titanium rotary file with reciprocating motion in curved root canals. J Endod. 2010;36:1991–4.
31. Plotino G, Grande NM, Testarelli L, Gambarini G. Cyclic fatigue of Reciproc and WaveOne reciprocating instruments. Int Endod J. ;2012;45:614–8.
32. Liu R, Hou BX, Wesselink PR, Wu MK, She mesh. H. The incidence of root microcracks caused by 3 different single-file systems versus the ProTaper system. J Endod. 2013;39:1054-6.
33. Bürklein S, Börjes L, Schäfer E. Comparison of prepa ration of curved root canals with Hyflex CM and Revo-S rotary nickel-titanium instruments. Int Endod J. 2014; 47: 470-476.
34. Gavini G, Caldeira CL, Akisue E, Candeiro GTDM, Kawakami DAS. Resistance to flexural fatigue of reciproc R25 files under continuous rotation and reciprocating movement. J Endod. 2012; 38: 684-687
35. Siddique, R., C Nivedhitha, M. S. (2019). Effectiveness of rotary and reciprocating systems on microbial reduction: A systematic review. Journal of Conservative Dentistry and Endodontics, 22(2), 114-122.
36. Wan J, Rasimick BJ, Musikant BL, Deutsch AS. A com parison of cyclic fatigue resistance in reciprocating and rotary nickel-titanium instruments. Aust Endod J. 2011;37: 122-127.
37. Tabassum, S., Zafar, K., & Umer, F. (2019). Nickel-titanium rotary file systems: What’s new?. European endodontic journal, 4(3), 111.
